Trầm hương là sản phẩm được sinh ra bởi cây Dó. Cây Dó có danh pháp khoa học là Aquilaria thuộc Họ (family) Thymelaeaceae (Thực vật có hoa). Họ Thymelaeceae gồm hai Phân họ (subfamily) là Octolepidoideae và Thymelaeoideae. Phân họ Thymelaeoideae chia làm ba Tông (tribe) gồm có Aquilarieae, Daphneae, Synandrodaphneae. Chi (genus) Aquilaria và Gyrinops thuộc Tông Aquilarieae. Hai Chi này đều có khả năng tạo trầm (Herber, 2002[1]; Tajudin Edy Komar và nhóm tác giả, 2014[2]), tuy nhiên phổ biến hơn cả là Chi Aquilaria.
Trong chi Aquilaria, A. Crassna là loài có khả năng sinh trầm phố biến hơn cả.
A. Crassna là cây gỗ, thường xanh, cao đến 30m. Vỏ màu nâu xám, nứt dọc. Tán thưa. Lá hình trứng hay bầu dục, dài 5 – 11cm, rộng 3 – 9cm, đầu có mũi nhọn, gốc hình nêm rộng, mép nguyên, mặt trên lục bóng, mặt dưới nhạt hơn và có lông mịn, gân bên 12 – 20 đôi, cuống lá dài 2- 5mm. Cụm hoa hình tán ở nách lá gần ngọn. Hoa nhỏ, màu vàng lục. Đài hình chuông nông với 5 thùy. Quả nang hình trứng ngược, dài 3 – 5 cm, có lông mềm ngắn, màu vàng xám, mang đài tồn tại. Hạt chín màu nâu đen. Cây ra hoa tháng 2 – 4, có quả tháng 5 – 7.
Cây mọc rải rác trong rừng rậm nhiệt đới thường xanh nguyên sinh có mùa mưa ẩm ở độ cao 500 – 1000 m trên sườn núi, ít dốc và thoát nước, không bao giờ mọc thuần loại, thường gặp hỗn giao với các loại cây lá rộng khác. Tái sinh bằng hạt. Cây con thường chỉ gặp nơi có ánh sáng trong rừng, hay ven rừng.
Loài này phân bố ở Thái Lan, Campuchia, Trung và Nam Việt Nam. Ở Việt Nam, phân bố từ Quảng Trị đến Kiên Giang.
Cây có nhiều giá trị trong y học, công nghiệp và phục vụ tôn giáo.
Tham khảo:
[1] Rozi Mohamed, 2016, Agarwood: Science behind the Fragrance, Tropical Forest, Springer, pp5
[2] Tajudin Edy Komar, Marfuah Wardani, Faustina Ida Hardjanti, Nurul Ramdhania, 2014, IN-SITU and EX-SITU conservation of Aquilaria and Gyrinops: A review, Center for Conservation and Rehabilitation Research and Development, Ministry of Forest, Indonesia, pp
[3] Website của Trung tâm dữ liệu thực vật Việt Nam: https://www.botanyvn.com
